• E-Bestel
    X

Voeding in de Zorg - april 2019


Toetjes en kalfjes

Het toetje, een heerlijk Nederlandse traditie die wij danken aan de Rus Alexander Koerakin. Hij vond dat je na het afruimen van de tafel een dessert verdiende. Over ‘dessert’ hebben wij het in de volksmond niet meer; dankzij het merk Mona gebruiken wij liever ‘toetje’.

Het toetje is een mooi moment van de dag. Niet alleen zitten er  allerlei verschillende voedingsstoffen in, het biedt ook de kans om eens extra aandacht te besteden aan de bewoners. Een ouderwets toetje doet denken aan vroeger, dat levert vast mooie gesprekken op. Wij geven je daarom tips over hoe je dit zonder al te veel gedoe speciaal kunt maken. En natuurlijk checkten wij de feiten over het toetje.


Geri Frelink

Dit is wat mij opvalt

Jarenlang werkte ik in de ouderenzorg, nu werk ik met jongvolwassenen. Er zijn veel verschillen, maar één ding valt me op: het toetje is overal een merkwaardig moment. Na het eten lijkt de voorstelling soms een beetje voorbij, de spanning is weg. Iedereen heeft energie en staat in de startblokken om iets anders te gaan doen. Dat levert soms rare situaties op, zoals mensen die heel onrustig worden na het eten. De harmonie van de maaltijd is weg. De betovering lijkt voorbij. En dat vind ik jammer, want het toetjesmoment kan namelijk heel bijzonder zijn!

Het is hét moment om het over vroeger te hebben. Wij maakten regelmatig ouderwetse toetjes zoals griesmeelpudding of rijstepap. Dat was altijd een verrassing voor de bewoners. Die combinatie van smaken van vroeger proeven en herinneringen ophalen werkt heel goed. Het heeft mij in ieder geval een heleboel mooie gesprekken opgeleverd.

Soms gebeuren er ook gekke dingen tijdens het toetjesmoment. Een mevrouw op onze groep moest afvallen en een man moest juist iets extra’s binnenkrijgen. Zij kreeg “kale”, magere yoghurt en hij vanillevla met een flinke toef slagroom. De vrouw werd vreselijk jaloers. Ik begreep haar en realiseerde me dat we dit makkelijk hadden kunnen voorkomen door het toetje voor iederéén speciaal te maken. Ik raad iedereen daarom aan om een toetje op maat te maken. Yoghurt met een paar verse aardbeitjes erop zijn nog steeds goed  en geven deze mevrouw wel een special gevoel. Dat voorkomt een grimmige sfeer aan tafel.

In de groep waar ik nu werk zeggen mensen soms ‘nog even de gaatjes vullen’ als ze een toetje nemen. Dat vind ik zo jammer. Het toetje verdient meer eer. Ik schenk de vla in een mooi of gek schaaltje en laat ze even rustig zitten en genieten van het dessertmoment. We gaan niet zomaar iets naar binnen proppen.

Het toetje is ook een mooi moment om iets extra’s te geven. Dat kun je goed doen door verschillende pakken vla, yoghurt en/of kwark op tafel neer te zetten. Wat vers fruit, nootjes en topping erbij. Laat mensen maar zien wat er allemaal is. Zo maak je een toetjesmoment heel speciaal. Dan lukt het zelfs mensen die het toetje normaal gesproken gedachteloos nemen, om iets bijzonders te creëren.

Door aandacht te besteden aan het toetjesmoment zorg je ervoor dat iedereen nog even aan tafel blijft en geniet. De voorstelling is nog helemaal niet voorbij!


Toetjes en kalfjes  

‘Wat hebben we voor toetje?’, vraagt een van de bewoners van de pg-groep waar ik werk. Dit is een veelgehoorde vraag tijdens het eten. Een van de bewoners kijkt in de keuken op de menulijst. Daarna stelt een aantal bewoners vast of dit een ‘goed toetje’ is. 
Maar wat zijn goede toetjes?, vraag je je misschien af. Wat heeft voorrang? Gezond of lekker? Voor de mensen met wie ik werk, is smaakbeleving heel belangrijk. Een combinatie van gezond én lekker heeft dan ook de voorkeur.  Als het niet smaakvol is, eten de mensen te weinig. En lekker maar ongezond, is natuurlijk ook niet goed. De juiste balans hierin vinden is dus belangrijk! 
Uit onderzoek blijkt namelijk dat ouderen meer eiwitten dragen bij aan het opbouwen van spiermassa. Naarmate je ouder wordt, neemt de hoeveelheid spiermassa en spierkracht langzaam af. 
Het favoriete toetje op mijn groep is kwark. Komt dat even goed uit! Kwark is namelijk van nature eiwitrijk en bevat minder suiker dan vla en ijs. Er zit calcium in nodig voor de instandhouding van normale botten en mooie tanden.
Een van de bewoners is gek op Bulgaarse yoghurt, dus dat wordt speciaal voor hem gekocht. In de magere variant zit minder vet, heb ik me laten vertellen. 
Veel mensen eten liever kwark of yoghurt met een smaakje. In dit geval zijn smaakbeleving en het opeten van het toetje belangrijker. Iemand die zijn toetje niet lust, dat komt zelden voor. Het toetjesmoment is trouwens een waardevol moment van de maaltijd, omdat er vaak leuke gesprekken op gang komen. Soms gaat dat over koetjes en kalfjes en soms hebben de gesprekken wat meer diepgang. Op de groep hebben we bijvoorbeeld een scheurkalender met voor elke dag een nieuwe tekst. Deze uitspraken worden regelmatig onder de loep genomen. Ook de mensen die verbaal niet meer zo vaardig zijn, luisteren en genieten op hun manier mee.
Terwijl ik dit overpeins, kijk ik hoe een bewoner met uiterste precisie een bakje kwark uitlepelt. Als ze klaar is, kijkt ze me glunderend aan en zegt: ‘Zo, die is leeg’.  


Tips voor snelle, speciale toetjes

Het toetje is hét moment om de bewoners extra aandacht te geven. Natuurlijk kun je kiezen voor een kant en klaar toetje in portieverpakking. Maar hoe mooi is het om zelf een lekker ‘toetje op maat’ te maken? En dat hoeft helemaal niet moeilijk te zijn of veel tijd te kosten! We geven je graag tips om het toetje te pimpen!

  1. Dek de tafel mooi
    Leuke schaaltjes, vrolijke servetjes, een gezellig tafellaken. Het is heel simpel, maar maakt een wereld van verschil.
  2. Maak een toetje met seizoensfruit
    Stimuleer de beleving van de jaargetijden met seizoensfruit. In de zomer zijn aardbeien bijvoorbeeld niet te weerstaan en in de winter warmen stoofperen je lekker op.  
  3. Versier met chocolade
    Met chocolade geef je een toetje een flinke boost. Sprenkel er een beetje vlokken of hagelslag over en ieder toetje gaat schoon op. 
  4. Maak een persoonlijk toetje
    Met een toetje op maat geef je de bewoner waar hij of zij echt zin in heeft én een stukje persoonlijke aandacht. Zo sla je twee vliegen in één klap.
  5. Maak een toetje van vroeger
    Griesmeelpudding, rijstepap en hangop, hele generaties zijn er groot mee geworden. Het levert een smaakvolle herinnering én goede gespreksstof. 
  6. Ga voor kleur
    Het oog wil ook wat! Kleurrijke toetjes zijn mooi en smaken daardoor extra lekker. Denk aan fruit of yoghurt met limonade. Er bestaan zelfs eetbare bloemen. 
  7. Verwen met slagroom
    Een toefje slagroom maakt van ieder toetje een feestje. Het smaakt goed en ziet er ook nog eens gezellig uit. 
  8. Mix & Match
    Vanillevla met chocoladevla is natuurlijk een publiekslieveling, maar experimenteer ook eens met andere smaken. Wie weet wat voor topcombinatie je ontdekt. 

Fact checker

Fabels en feiten over het toetje

De ene persoon eet het soms, voor de andere persoon maakt het toetje de maaltijd compleet. Maar is een toetje wel gezond en hoe lang bestaat het eigenlijk? En mag je een toetje dat over datum is nog gebruiken? Wij zochten een aantal toetjesfabels en -feiten voor je uit.

Een toetje is goed voor je!
Feit! Magere yoghurt en magere kwark staan in de Schijf van vijf. In zuivel zitten veel nuttige microvoedingsstoffen, zoals vitamine B2 en B12 en ook de mineralen calcium (kalk) en fosfor. Ook zitten er in zuivel macrovoedingsstoffen: koolhydraten, eiwitten en vetten. Vooral eiwitten zijn belangrijk voor ouderen, omdat ze bijdragen tot de instandhouding van spiermassa. Ieder mens heeft een andere behoefte aan voedingsstoffen: de ene persoon kan beter wat gewicht verliezen, de andere persoon moet juist wat aankomen. Stem het toetje af op de persoonlijke behoefte van iemand. Zo zorg je ervoor dat iedereen de juist voedingsstoffen binnenkrijgt.

Je kunt zuivel geven die over datum is
Feit! De THT-datum (Tenminste Houdbaar Tot) geeft aan dat het product tot en met die datum een optimale kwaliteit heeft. Mits koel bewaard, is zuivel in veel gevallen ook nog goed na de THT-datum. Het advies als de datum is verlopen: kijk of het product er goed uitziet, ruik aan het product en proef of het nog lekker is.

Het woord ‘toetje’ is oorspronkelijk een reclamewoord
Feit! Het woord ‘toetje’ kennen wij door het zuivelmerk Mona. In de jaren 70 begonnen zij met reclame te maken voor hun producten op televisie. En dat was een slimme zet, want in diezelfde tijd kreeg iedereen een koelkast en werd het dus mogelijk om meerdere toetjes te bewaren.


Lees meer op www.voedingindezorg.nl